Επαγγελματικός αναστοχασμός (σε διαπροσωπικό επίπεδο) των τελευταίων τριών ετών

Κάποιες φορές, όταν κοιτάζω πίσω, συνειδητοποιώ ότι κάθε σχολική χρονιά είχε το δικό της "σήμα-κατατεθέν". Σαν να υπήρχε κάθε φορά ένας διαφορετικός άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφονταν οι συζητήσεις, οι συγκρίσεις, οι προσδοκίες και, τελικά, η εικόνα που διαμορφωνόταν για μένα και τη δουλειά μου.

Το σχολικό έτος 2023-2024 ήταν, με έναν τρόπο, η χρονιά της εμπειρίας. Ή τουλάχιστον έτσι το αντιλαμβανόμουν τότε. Βρέθηκα σε ένα περιβάλλον όπου η σύγκριση με ανθρώπους που διέθεταν περισσότερα επαγγελματικά χιλιόμετρα ήταν σχεδόν αναπόφευκτη. Οι διαδρομές μας συχνά τοποθετούνταν δίπλα-δίπλα (από άλλους συναδέλφους, όλως παραδόξως), σαν να ξεκινούσαν από την ίδια αφετηρία και να ακολουθούσαν τους ίδιους κανόνες. Με τον καιρό κατάλαβα ότι οι επαγγελματικές πορείες δεν είναι ποτέ πραγματικά συγκρίσιμες. Ο καθένας κουβαλά διαφορετικές εμπειρίες, διαφορετικές επιλογές, διαφορετικό υπόβαθρο και διαφορετικές συνθήκες, ακόμη κι όταν εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι βαδίζει στον ίδιο δρόμο. Άλλοι έχουν επενδύσει περισσότερο χρόνο στην πράξη, ενώ κάποιοι άλλοι στη μελέτη και στη δια βίου ακαδημαϊκή εξέλιξη και συνήθως οι διαδρομές αυτές συναντιούνται πολύ αργότερα απ’ όσο νομίζουμε. Έτσι, η χρονιά εκείνη δεν μου έμαθε κάτι για την εμπειρία των άλλων... μου έμαθε περισσότερο πόσο σχετική είναι η έννοια της σύγκρισης.

Το 2024-2025, όσο μπορώ να θυμηθώ, ήταν ίσως η μοναδική περίοδος κατά την οποία αισθάνθηκα πραγματικά αποδεκτή από τον επαγγελματικό μου περίγυρο. Μου δόθηκαν ευκαιρίες να αναλάβω πρωτοβουλίες, να εξελιχθώ (σε ποικίλους τομείς) και να δοκιμάσω τις δυνάμεις μου σε νέες προκλήσεις. Για πρώτη φορά μετά από καιρό, δεν ένιωθα ότι έπρεπε να αποδείξω συνεχώς την αξία μου. Μπορούσα απλώς να εργαστώ, να μάθω και να αναπτυχθώ.

Το 2025-2026 τα δεδομένα άλλαξαν ξανά. Αυτή τη φορά ήμουν εγώ εκείνη που διατηρούσε δεύτερη επαγγελματική δραστηριότητα, παράλληλα με τις εθελοντικές μου δράσεις. Ωστόσο, το βασικό σημείο σύγκρισης δεν ήταν πλέον η εμπειρία. Ήταν η οικογένεια... Θυμάμαι χαρακτηριστικά τη φράση: "Εγώ έχω οικογένεια και παιδί. (Πότε να προλάβω να...;)", υπονοώντας ότι "έχοντας οικογένεια και παιδί δεν είμαστε ίσοι και όμοιοι", κυρίως ως προς τον διαθέσιμο χρόνο και τις υποχρεώσεις που αφορούν τη δουλειά. Η σύγκριση, πλέον, μετατοπίστηκε από το επαγγελματικό πεδίο στις προσωπικές συνθήκες ζωής. Σαν να αναζητούσαμε ξανά ένα κριτήριο που να εξηγεί γιατί ο ένας κάνει κάτι περισσότερο, λιγότερο ή, τέλος πάντων, διαφορετικό από τον άλλον.

Ανακαλώντας τις τρεις τελευταίες χρονιές συνολικά, παρατηρώ ένα ενδιαφέρον μοτίβο. Κάθε χρόνο μεταβαλλόταν το αντικείμενο της σύγκρισης: άλλοτε η εμπειρία, άλλοτε η οικογενειακή κατάσταση. Το κοινό στοιχείο, ωστόσο, παρέμενε σταθερό: η τάση να ερμηνεύεται η πορεία και η συμπεριφορά ενός ανθρώπου μέσα από κάποιο εξωτερικό χαρακτηριστικό.

Και τώρα αναρωτιέμαι με τι θα τύχει να συγκριθώ το ερχόμενο σχολικό έτος...

Όταν "κλέβουν τη φωνή" σου, μαθαίνεις να την προστατεύεις

Κάποτε, ένα κείμενό μου αντιγράφηκε αυτούσιο. Φράση προς φράση, σχεδόν λέξη προς λέξη. Η μόνη τροποποίηση που έγινε, ήταν η αντικατάσταση του ονόματος και του επιθέτου μου, της ιδιότητάς μου, και διάφορων άλλων στοιχείων που, αν παρέμεναν, θα πρόδιδαν τη δική μου ταυτότητα. Η υπόλοιπη δομή, οι σκέψεις, κλτ. παρέμειναν ίδια.

Προφανώς, ήταν μια δυσάρεστη εμπειρία για εμένα, καθώς μου δημιούργησε συναισθήματα αδικίας και απογοήτευσης. Το να γράφεις είναι μια πράξη προσωπική, μια μορφή κατάθεσης του εαυτού σου. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με τη βιβλιοθεραπεία, η γραφή έχει θεραπευτική δύναμη, διότι εκφράζει κάτι εσωτερικό, αυθεντικό. Κι όταν κάποιος το αντιγράφει χωρίς σεβασμό και το παρουσιάζει ως δικό του, το πλήγμα δεν είναι απλώς πρακτικό. Δεν παίρνει μόνο το περιεχόμενο. Παίρνει και τον κόπο, τη σκέψη, το συναίσθημα.

Αυτή η εμπειρία μπορεί, ναι μεν, να με σημάδεψε, αλλά με κινητοποίησε. Από τότε φρόντισα να προστατεύσω τις ιστοσελίδες μου, τόσο με σαφείς επισημάνσεις για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, όσο και με την προσθήκη ειδικού κώδικα, με σκοπό την αποτροπή της αντιγραφής αποσπασμάτων κειμένου (όπως ήδη θα έχετε παρατηρήσει, τουλάχιστον όσοι με παρακολουθείτε καιρό).

Το περιστατικό αυτό με βοήθησε να καταλάβω και κάτι ακόμη: ποιοι άνθρωποι έχουν θέση στη ζωή μου και για ποιο λόγο. Εκείνοι που με σέβονται και τους σέβομαι. Εκείνοι που εκτιμούν την προσπάθεια, χωρίς να επιδιώκουν συνεχώς να προβάλλονται. Από την άλλη, φρόντισα να απομακρυνθώ από όσους νιώθουν συνεχώς την ανάγκη για αυτοπροβολή, όσους φανερώνουν κακία και υποτίμηση (είτε προς τρίτους είτε και προς τον ίδιο τους τον εαυτό) ή υιοθετούν τον ρόλο του "θύματος" απλώς και μόνο για να τραβούν την προσοχή (ή για άλλους λόγους, που δεν χρειάζεται να αναφερθούν εδώ).

Δεν μετανιώνω. Αντιθέτως, είμαι ευγνώμων. Αν δεν είχε συμβεί το εν λόγω περιστατικό, σίγουρα δεν θα είχα μάθει να προστατεύομαι και, ίσως, να μην είχα ξεχωρίσει με απόλυτη σαφήνεια τους ανθρώπους που αξίζουν -και θέλουν- να βρίσκονται στη ζωή μου.

Αν έμαθα κάτι, είναι πως κάθε δυσκολία κρύβει ένα νόημα. Και συχνά, εκεί που νιώθεις ότι χάνεις, τελικά κερδίζεις κάτι πολύ πιο ουσιαστικό.

«Όταν μεγαλώσω, θα γίνω κυρία Ελένη!»

Τις προάλλες στο σχολείο μας ξεκινήσαμε το 3ο Εργαστήριο Δεξιοτήτων, ταξιδεύοντας στα μονοπάτια των επαγγελμάτων.

Σήμερα στο διάλειμμα, η Ταξιαρχία με πλησίασε, γεμάτη σοβαρότητα, αλλά και παιδική αυθορμησία.

"Όταν μεγαλώσω," μου είπε, "θα γίνω κυρία Ελένη!".

Χαμογέλασα και της απάντησα: "Κυρία Ταξιαρχία θα γίνεις".

"Όχι", επέμεινε με εκείνη τη χαριτωμένη βεβαιότητα, που μόνο τα παιδιά κρατούν μέσα τους σαν πολύτιμο φυλαχτό. "Κυρία Ελένη θα γίνω!".

Της εξήγησα γελώντας: "Κυρία Ταξιαρχία θα γίνεις, αφού δεν σε λένε Ελένη...".

Και τότε, με μια σιγουριά αφοπλιστική, μου απάντησε: "Κυρία Ελένη θα γίνω και θα πίνω καφέ."

Και κάπως έτσι, ένιωσα να ψηλώνω λίγο παραπάνω.

Η καθημερινότητα στο σχολείο κρύβει πολλές μικρές στιγμές που συχνά μας ξεφεύγουν, αλλά όταν τις καταγράφουμε, συνειδητοποιούμε πόσο βαθιά μας αγγίζουν.

Τετ. 7/5/2025

Εκφοβισμός & Μηχανισμοί Άμυνας: Πώς το Παρελθόν Επηρεάζει τη Συμπεριφορά Μας στο Παρόν

Σας το είχα υποσχεθεί και το έκανα πράξη! Σήμερα θα μάθουμε για τη σύνδεση του εκφοβισμού (bullying) με τους μηχανισμούς άμυνας.

Ο εκφοβισμός είναι μια συμπεριφορά που βασίζεται στη βλάβη και την υποτίμηση των άλλων, και συχνά προέρχεται από ανθρώπους που έχουν οι ίδιοι βιώσει τραυματικές καταστάσεις στο παρελθόν. Ένα άτομο που καταφεύγει στον εκφοβισμό μπορεί να μην το κάνει απλά από επιθετικότητα, αλλά ως απάντηση σε βαθύτερα συναισθήματα ανασφάλειας και αδυναμίας (Γκόβαρης, 2010).

Ο εκφοβισμός μπορεί να είναι αποτέλεσμα των μηχανισμών άμυνας που ενεργοποιούνται όταν κάποιος αισθάνεται απειλή ή έχει πληγεί συναισθηματικά. Οι μηχανισμοί άμυνας λειτουργούν ως μέσο προστασίας της ψυχικής υγείας, και ένας από τους βασικότερους είναι η προβολή (Φλωρίδης, 2015). Όταν κάποιος προβάλλει, αποδίδει στους άλλους τα δικά του αρνητικά συναισθήματα ή χαρακτηριστικά. Έτσι, ένα άτομο που έχει δεχτεί εκφοβισμό ή έχει βιώσει δύσκολες καταστάσεις μπορεί να αρχίσει να εκφοβίζει άλλους, προσπαθώντας να προστατεύσει τον εαυτό του από το αίσθημα ανεπάρκειας ή απειλής (Καρτσωνάκη, 2013).

Συχνά, οι άνθρωποι που ασκούν εκφοβισμό δεν συνειδητοποιούν πλήρως τη σύνδεση μεταξύ των δικών τους παλαιών τραυμάτων και της επιθετικής τους συμπεριφοράς. Το άτομο που εκφοβίζει μπορεί να πιστεύει ότι οι άλλοι είναι εχθρικοί προς αυτό και το στοχοποιούν άδικα, ακόμη κι αν η δική του συμπεριφορά είναι αυτή που προκαλεί αρνητικές αντιδράσεις (Τριλίβα & Αναγνωστοπούλου, 2008). Αυτή η συμπεριφορά ενισχύει έναν φαύλο κύκλο, όπου το άτομο βλέπει τον εαυτό του ως θύμα, ενώ στην πραγματικότητα είναι ο θύτης.

Η κατανόηση της σύνδεσης μεταξύ εκφοβισμού και μηχανισμών άμυνας είναι ζωτικής σημασίας για να σπάσει αυτός ο κύκλος. Μόνο με την αναγνώριση των εσωτερικών του πληγών και την αντιμετώπισή τους, ένα άτομο μπορεί να αποτρέψει την εκδήλωση επιθετικότητας και να προωθήσει πιο υγιείς σχέσεις με τους άλλους.